Onderwijsniveau op de Filipijnen daalt drastisch

De kwaliteit van het onderwijs op de Filipijnen gaat drastisch achteruit. Volgens een onderzoek uit 2003, beschikt ruim 99 procent van de kinderen uit de hoogste klas van het basisonderwijs niet over het niveau om naar de middelbare school te gaan. Bezorgde docenten trekken aan de bel en wijzen op het gebrek aan vrijwel alles.

De kwaliteit van het Filipijnse onderwijs staat sinds lange tijd ter discussie. Van de tien scholieren die in klas één starten, belanden er uiteindelijk slechts twee op de universiteit. Of zij hun titel halen en een baan vinden is onbekend.

Onderwijs is een primaire bouwsteen van een samenleving. Zonder goed onderwijssysteem blijft een land achter. Hoewel de geletterdheid op de Filipijnen toeneemt en openbaar onderwijs gratis en vrij toegankelijk is, dreigt het mis te gaan. Sinds Arroyo in 2001 als president aan het roer kwam, zijn de negatieve geluiden over het onderwijsniveau luider geworden. Dat is niet zo gek, want in de afgelopen zes jaar lag het onderwijsbeleid in handen van vijf verschillende bewindslieden. Ieder met een eigen verhaal en een eigen strategie. Helaas besteedden ze weinig aandacht aan de kern van het probleem: de steeds lagere kwaliteit van het onderwijs.

De problemen beginnen bij het basisonderwijs. Hoewel volgens de wet het  basisonderwijs gratis en vrij toegankelijk zou moeten zijn voor ieder kind, wordt aan deze opdracht nog lang niet voldaan. Zo gaat 1.8 miljoen kinderen  tussen de zes en elf jaar niet naar school. Onder degenen die wel naar school gaan, vond in 2003 een onderzoek plaats. De uitkomst was alarmerend: 99.4 procent van de leerlingen uit de zesde en hoogste klas beschikte niet over het niveau om naar de middelbare school te gaan. Hun kennis kon gelijk worden gesteld aan de kennis van een leerling uit klas vier. Bezorgde docenten hebben zich intussen verenigd om te laten zien hoe groot het tekort is aan vrijwel alles, of het nu gaat om materiaal, lesruimte of leerkrachten.

Lesmateriaal vol fouten

Deze Alliance of Concerned Teachers (ACT) heeft data verzameld om hun verhaal kracht bij te zetten. Ze weet te melden dat er een tekort is aan bijna zestigduizend klaslokalen, vijftigduizend docenten en drieënhalf miljoen tafels en stoelen. Er zijn nog altijd 445 baranguays (dorpen) zonder basisschool. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ouders hun kinderen thuis houden, licht een vertegenwoordiger van ACT toe. Ook is het lesmateriaal zwaar verouderd en onder de maat. Volgens Domingo Alidon, directeur van de Nationale Werknemers Unie, staan de tekstboeken vol met fouten. “Daar komt bij dat in één klas lesboeken van verschillende drukken worden gebruikt, een totaal onwerkbare situatie”, meent hij. De huidige minister van onderwijs Jesli Lapus erkent het probleem en zoekt naar oplossingen. Hij wil het lesmateriaal door vier onafhankelijke platforms laten beoordelen en bewindslieden bij het proces betrekken, want “we hebben grote behoefte aan transparantie op dit gebied.” Er komt ook een raad van toezicht, die  bestaat uit vertegenwoordigers van de zogenaamde elitescholen als Ateneo de Manilla University. Lapus is ervan overtuigd dat de lage kwaliteit van het onderwijs voornamelijk wordt veroorzaakt door het beroerde lesmateriaal. Maar er zijn nog andere redenen, zoals het grote verschil in kwaliteit tussen de openbare en particuliere scholen.

Scheiding rijk en arm

Steeds meer kinderen gaan naar openbare scholen. Oorspronkelijk gingen alleen de allerarmste kinderen daar naar toe. Kinderen uit de middenklasse volgden onderwijs aan de kwalitatief betere particuliere scholen. Nu het schoolgeld voor particulier onderwijs exorbitant hoog is geworden, krijgen de openbare scholen aanzienlijk meer aanmeldingen. Docenten kunnen de aantallen niet aan, en van persoonlijke aandacht is geen sprake meer. Het niveau op deze scholen daalt, terwijl de leerlingen op de particuliere scholen het uitstekend doen. De ongelijkheid wordt groter, onderwijs vormt een scheidslijn tussen arm en rijk. Op de particuliere scholen krijgen de kinderen les van bekwame vakdocenten in de meest uiteenlopende vakken. Vakken die op de openbare scholen niet onderwezen worden, simpelweg omdat de docenten de stof niet beheersen. Kennis van natuurkunde, wiskunde en Engels is van belang om mee te kunnen spelen op het wereldtoneel. De ervaring leert dat het selecte groepje dat via het particuliere onderwijs afstudeert aan de universiteit, snel vertrekt naar een werkgever in het buitenland. Het fenomeen  ‘braindrain’  is de Filipijnen dan ook niet vreemd. Ambitieuze en intelligente jongeren met een diploma op zak kiezen voor een glansrijke carrière aan de overkant van de oceaan. Daar liggen de kansen en het geld voor het oprapen.

Miniem budget

De Filipijnen reserveren opmerkelijk weinig geld voor hun onderwijsbeleid. Ieder jaar snijdt de overheid in het budget voor onderwijs. Op dit moment gaat slechts 2 procent van het Bruto Nationaal Product (BNP) naar onderwijs. Dit is slechts een derde van het percentage dat Unesco als minimumstandaard hanteert. Zelfs in vergelijking met omliggende landen (gemiddeld 3.3 procent), maken de Filipijnen een zeer summier bedrag vrij. Het land lijkt niet onder ogen te zien dat goed onderwijs aan de basis ligt van een bloeiende economie. Desondanks krijgen de Filipijnen wel steun van omringende landen en instanties.

Zo maakte Australië begin augustus bekend tien miljoen dollar (zes miljoen euro) te investeren om de kwaliteit van het onderwijs op de Filipijnen te verbeteren. Australië ziet de Filipijnen als een belangrijke regionale partner. De steun is vooral gericht op het trainen van docenten, het verbeteren van lesmateriaal en het helpen van studenten bij hun studieproces. Beide landen hebben een hulpprogramma ondertekend dat tot 2011 voortduurt. Ook de Wereldbank maakt een lening van 200 miljoen dollars mogelijk.

Afhankelijk

Toch is niet iedereen op de Filipijnen verheugd over dit nieuws. De hulp kan makkelijk leiden tot afhankelijkheid van buitenlandse donoren, menen critici. Hulp is fijn, maar wanneer een land haar eigen uitgavenpatroon niet in de hand heeft, is een miljoenenlening geen adequate oplossing. Zo ziet Leonor Briones van Social Watch meer heil in hulp bij het opstellen van prioriteiten en strategieën. “De Filipijnen moeten zelf voor hun land en volk kunnen zorgen, donoren mogen slechts sturen”, zegt Briones. Australië heeft beloofd zich op te werpen als rolmodel. Filipijnse bewindslieden gebruiken het Australische onderwijssysteem als voorbeeld voor hun eigen land. Met meer geld, de juiste expertise en welwillende bestuurders kan het Filipijnse onderwijssysteem floreren.

KADER

Jongens blijven weg van school

De Filipijnen scoren van heel Azië het hoogst wat betreft schoolverlaters. Met name jongens blijken vaker thuis te blijven dan meisjes. Zelfs op Mindanao, waar veel moslims wonen, zitten meer meisjes in de schoolbanken. Het Filipijnse Centrum voor Onderzoeksjournalistiek (PCIJ) noemt een tweetal redenen voor deze trend. Allereerst worden jongens thuisgehouden om te werken. Veel families hebben steeds meer moeite om hun hoofd boven water te houden. Daarnaast blijken mannelijke leerlingen de verleidingen buiten school niet te kunnen weerstaan, zoals het winkelcentrum, de kantine en de computerwinkel. Ook heeft de verslechterde kwaliteit van onderwijs invloed op het aantal schoolverlaters, zo constateert het PCIJ. Door het grote aantal leerlingen en het tekort aan lesmateriaal, kunnen jongens slecht hun concentratie vasthouden. Tegelijkertijd hebben de ouders geen tijd om het spijbelgedrag van hun kroost in de gaten te houden. Dit leidt tot een grote mate van analfabetisme onder Filipijnse jongens.

Inmiddels volgt 23 procent meer vrouwen dan mannen hoger onderwijs. Van de overzeese Filipijnse arbeidskrachten is zelfs 70 procent vrouw. Dit leidt onvermijdelijk tot sociale problemen. Het PCIJ zegt dat deze ongelijkheid tussen de geslachten grote consequenties zal hebben voor families en voor de maatschappij. Huwelijken stranden doordat man en vrouw op een ander niveau functioneren. De rol van de vrouw ligt niet langer thuis, maar buitenshuis als kostwinner van het gezin.

In Tambuli december 2007